Η δυναμική της συμπεριφοράς των ανθρώπινων μαζών

Πριν από τέσσερις ημέρες δημοσιεύτηκε στο διεθνούς κύρους επιστημονικό περιοδικό «Science» μια πολύ ενδιαφέρουσα έρευνα που περιγράφει ικανοποιητικά τη συλλογική συμπεριφορά των ανθρώπινων ομάδων με όρους υδροδυναμικής: αδιαφορώντας δηλαδή για τις ατομικές συμπεριφορές ή τις προθέσεις των μεμονωμένων ατόμων.

Πρόκειται για ένα αυστηρά φυσικό μοντέλο που ενδέχεται, στο άμεσο μέλλον, να αποδειχτεί ιδιαίτερα χρήσιμο όταν η ομαδική συμπεριφορά των ανθρώπων γίνεται επικίνδυνη για τους ίδιους και την κοινωνία, όπως συμβαίνει, για παράδειγμα, με τις συλλογικές αντιδράσεις πανικού στην περίπτωση σεισμών, πυρκαγιών, ή σε ακραίες εκδηλώσεις κοινωνικής βίας και καταστολής.

Την έρευνα πραγματοποίησαν δύο Γάλλοι ερευνητές, ο Nicolas Bain και ο Denis Bartolo, οι οποίοι προσπάθησαν να εξηγήσουν τη συλλογική συμπεριφορά των χιλιάδων μαραθωνοδρόμων που συμμετέχουν κάθε χρόνο στον μαραθώνιο του Σικάγου.

Αναλύοντας λεπτομερώς αμέτρητα ντοκιμαντέρ από τους αμερικανικούς μαραθώνιους, διαπίστωσαν ότι η συνολική δυναμική του πλήθους των αθλητών δεν εξαρτάται από την ατομική συμπεριφορά των μεμονωμένων ανθρώπων που συμμετέχουν, αλλά, όπως απρόσμενα διαπίστωσαν, καθορίζεται από τη συνολική δυναμική του πλήθους: μια ενιαία και μαζική συμπεριφορά που περιγράφεται –και κυρίως προβλέπεται– ικανοποιητικά από νόμους της υδροδυναμικής!

Πράγματι, αναλύοντας την εκκίνηση των μαραθωνοδρόμων στην αφετηρία και το πώς κατόπιν αυτοί επιταχύνουν, διαπίστωσαν την παρουσία κυματοειδών κινήσεων, άλλοτε επιταχυνόμενων και άλλοτε επιβραδυνόμενων, του πλήθους των αθλητών. Μάλιστα, όπως διαπίστωσαν, αυτή η κυματοειδής κίνηση του πλήθους εξαρτάται όχι μόνο από τα ανθρώπινα εμπόδια και τις ιδιομορφίες του δρόμου, ο οποίος π.χ. άλλοτε στενεύει, άλλοτε φαρδαίνει, ρυθμίζοντας τη συνολική ροή της μάζας των αθλητών.

Για να ελέγξουν την ασφάλεια των συμπερασμάτων τους οι Γάλλοι ερευνητές μελέτησαν και άλλους μαραθώνιους αγώνες (του Παρισιού και της Ατλάντα), επιβεβαιώνοντας έτσι την προβλεπτική αξία του υδροδυναμικού τους μοντέλου για την ανθρώπινη μαζική συμπεριφορά, το οποίο ήταν σε θέση να προβλέπει επακριβώς τη συνολική και διαρκώς μεταβαλλόμενη κίνηση των αθλητών στα διάφορα σημεία της διαδρομής.

Η συγκεκριμένη έρευνα ανοίγει ενδιαφέροντα σενάρια για τη διαχείριση από τους ανθρώπους καταστάσεων εκτάκτου ανάγκης, όμως οι εφαρμογές της ενδέχεται να ενδιαφέρουν και άλλους τομείς, η κοινωνική δυναμική των οποίων παίζει σημαντικό ρόλο στα ανθρώπινα πράγματα, όπως π.χ. η οικονομία.

Το συμπέρασμα των ερευνητών, καθώς και των άλλων ερευνών σχετικά με τις κοινωνικές δυναμικές που διαμορφώνουν τη συμπεριφορά μας είναι φαινομενικά απλό: ενώ είναι πρακτικά αδύνατο να προβλέψει κανείς επακριβώς την ακριβή συμπεριφορά των μεμονωμένων ανθρώπων λόγω των πολυάριθμων μεταβλητών –φυσικών, γνωστικών και κοινωνικών– που κάθε φορά εμπλέκονται και διαμορφώνουν αυτή τη συμπεριφορά.

Η προβλεπτική μας ικανότητα βελτιώνεται σημαντικά όταν μελετάμε τα ευρύτερα συστήματα μέσα στα οποία τα μεμονωμένα άτομα εντάσσονται.

Το σημείο εκκίνησης, λοιπόν, των συγκεκριμένων ερευνών για τις κοινωνικές δυναμικές είναι αρκετά απλό: ενώ είναι ουσιαστικά αδύνατο να καταφέρει κανείς να προβλέψει επακριβώς τη συμπεριφορά μεμονωμένων ανθρώπων, εξαιτίας του μεγάλου αριθμού των φυσικών, συναισθηματικών, γνωστικών και κοινωνικών μεταβλητών που την καθορίζουν, τα πράγματα βελτιώνονται σημαντικά όταν μελετώνται συστήματα στα οποία τα μεμονωμένα πρόσωπα αποτελούν μέρος.

Σε αυτή την περίπτωση, η αναλόγια με την υδροδυναμική φυσική είναι φανερή: όπως συμβαίνει με τα μόρια που συγκροτούν ένα ρευστό, είναι πρακτικά αδύνατο να προβλέψουμε επακριβώς τη συμπεριφορά των μεμονωμένων προσώπων εξαιτίας του μεγάλου αριθμού των φυσικών, ψυχολογικών, γνωστικών και κοινωνικών παραμέτρων που από κοινού διαμορφώνουν τη συμπεριφορά τους, τα πράγματα αλλάζουν όταν εστιάζουμε στα ευρύτερα συστήματα στα οποία αυτά τα πρόσωπα εντάσσονται αποτελώντας αναπόσπαστο τμήμα τους.

Στο εσωτερικό μιας κοινωνικής ομάδας, τα μεμονωμένα πρόσωπα συμπεριφέρονται με τρόπο ανάλογο με τα άτομα και τα μόρια ενός ρευστού. Και όπως γνωρίζουμε από καιρό, για την πλήρη υδροδυναμική περιγραφή ενός ρευστού δεν είναι απαραίτητο να γνωρίζουμε τις ιδιότητες κάθε μεμονωμένου ατόμου ή μορίου για να υπολογίσουμε επακριβώς την κατεύθυνση ή τη δυναμική της κίνησής του, αρκεί να μπορούμε να υπολογίσουμε τη μέση τιμή των φυσικών παραμέτρων που καθορίζουν τη συνολική κίνηση του ρευστού.

Το νόημα αυτών των ερευνών είναι ότι μπορούμε ίσως να προβλέπουμε και άρα να χειραγωγούμε τη μελλοντική συμπεριφορά ενός ανθρώπινου πληθυσμού όχι εστιάζοντας στα μεμονωμένα άτομα που τον αποτελούν, αλλά στη συνολική συμπεριφορά τους στο πλαίσιο ενός πληθυσμού που ζει μια δεδομένη χρονική στιγμή σε ένα συγκεκριμένο περιβάλλον.

(ΠΗΓΗ : http://www.efsyn.gr/arthro/i-dynamiki-tis-symperiforas-ton-anthropinon-mazon  )