Ο καπνός που πνίγει την Οικονομία

Μεγάλο μέρος της μεταρρυθμιστικής ατζέντας των τριών Μνημονίων έχει ήδη εφαρμοστεί τα τελευταία οκτώ χρόνια, με μεγάλο ζήλο και με γνωστά αποτελέσματα.

Ωστόσο, μια από τις πλέον αναιμικές δράσεις των τριών προγραμμάτων αποδεικνύεται η καταπολέμηση της φοροδιαφυγής, ειδικά ως προς το σκέλος της αντιμετώπισης του λαθρεμπορίου προϊόντων καπνού.

Η ετήσια φοροδιαφυγή από τα καπνικά προϊόντα κυμαίνεται μεταξύ 600 και 800 εκατ. ευρώ, ενώ υπάρχουν και έρευνες που αναφέρουν ποσά πάνω από 1 δισ. ευρώ.

Τα μεγέθη ήταν αντίστοιχα και πριν από 5 χρόνια. Αναλογικά με το μέγεθος της κρίσης, πολύ μικρή ήταν η μείωση των καπνιστών στη χώρα μας τα τελευταία οκτώ χρόνια.

Σύμφωνα με τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία, το μερίδιο της αγοράς λαθραίων τσιγάρων είναι δεκαπλάσιο από το 2008 και αγγίζει πλέον το 20%, ενώ η νόμιμη αγορά έχει μειωθεί κατά 50% σε όγκο (15,7 δισ. τσιγάρα ετησίως από 32 δισ., πηγή ΣΕΒ).

Τον Ιανουάριο του 2014, αποφασίστηκε μια ακόμα αύξηση του ειδικού φόρου, ως ισοδύναμο μέτρο για να αρθεί η επιβολή εισιτηρίου 25 ευρώ στα νοσοκομεία και με στόχο την αύξηση των δημοσίων εσόδων κατά 50 εκατ. ευρώ.

Αποτέλεσμα ήταν η μείωση των εσόδων από τα καπνικά κατά 100 εκατ. ευρώ.

Γιατί η Ελλάδα κατέλαβε, το 2016, τη δεύτερη θέση μεταξύ των χωρών της Ε.Ε. με την υψηλότερη κατανάλωση παράνομων τσιγάρων (KPMG, Project Sun 2016);

Η απάντηση που δίνει η βιομηχανία είναι η υπερφορολόγηση. Αν υιοθετήσουμε τη γνώμη των «ειδικών του κλάδου», θα διαπιστώσουμε πως και σε αυτόν τον τομέα της οικονομίας η «συνταγή» ήταν λάθος.

Αρκεί όμως η αποτυχία της υπερφορολόγησης για να αποτυπώσει πλήρως την υφιστάμενη κατάσταση;

Οταν αναφερόμαστε σε μια δραστηριότητα που συνδέεται και αποτελεί πηγή χρηματοδότησης του οργανωμένου εγκλήματος και της διεθνούς τρομοκρατίας, η εξήγηση ίσως είναι πιο σύνθετη.

Κατηγορίες

Τρία είναι τα είδη των παράνομων καπνικών προϊόντων:

α) Τα λαθραία τσιγάρα (contraband). Πρόκειται για γνήσια τσιγάρα με παράνομη διακίνηση. Παράγονται νόμιμα σε μια χώρα (π.χ. Βουλγαρία) με πολύ χαμηλότερο κόστος παραγωγής (2 ευρώ ανά πακέτο), αλλά εισάγονται και διανέμονται παράνομα (π.χ. τιμή 4,5 ευρώ).

β) Τα παραποιημένα καπνικά προϊόντα (counterfeit). Πρόκειται για ετικέτες-μαϊμού που παράγονται συνήθως σε τρίτες χώρες (π.χ. Κίνα) και εισάγονται στην Ελλάδα, αποφεύγοντας τον πολύ υψηλό φόρο, ο οποίος φτάνει το 90%. Ενα κοντέινερ χωράει κατά προσέγγιση 10 εκατ. τσιγάρα και αντιστοιχεί σε απώλειες της τάξης των 2 εκατ. ευρώ από φόρους.

γ) Η τρίτη κατηγορία είναι τα αποκαλούμενα «φτηνά/παράνομα λευκά» (illicit whites), γνήσια προϊόντα, τα οποία παράγονται σε μία χώρα για λαθραία διακίνηση σε άλλες χώρες, συχνά με άλλες μάρκες. Σε αυτήν την περίπτωση, τα τσιγάρα φεύγουν νόμιμα από μια χώρα Χ, με στόχο να εισαχθούν σε μια χώρα Υ.  Στην πορεία, για παράδειγμα, το πλοίο που τα μεταφέρει, μεσοπέλαγα, αλλάζει χαρτιά και εμφανίζει ψεύτικα παραστατικά, που δείχνουν ότι διακινεί άλλου είδους φορτίο.

Από εκείνο το σημείο, υπάρχουν αρκετές δυνατότητες ως προς τον τρόπο του λαθρεμπορίου.

Μια επιλογή είναι η μεταφόρτωση σε άλλο μικρότερο πλοίο, το οποίο είτε επιστρέφει στη χώρα Χ, σε κάποιο μη ελεγχόμενο σημείο, εκτός μεγάλων λιμανιών.

Εναλλακτικά, το εμπόρευμα φτάνει στον προορισμό του, ξεφορτώνεται παράνομα με τη βοήθεια των κατάλληλων ανθρώπων (συχνά τελωνειακών) και διακινείται στη συνέχεια στο εσωτερικό της χώρας και της Ευρωπαϊκής Ενωσης.

Το καθεστώς 42 της τελωνειακής νομοθεσίας προβλέπει πως, εφόσον σχεδιάζεται άμεση αποστολή σε άλλο κράτος-μέλος της Ε.Ε., τα

εμπορεύματα τίθενται σε ελεύθερη κυκλοφορία, με αναστολή καταβολής του ΦΠΑ.

Βασική προϋπόθεση για να λειτουργήσει το σύστημα των εικονικών εξαγωγών (όπως και στα πετρελαιοειδή) είναι η συνεργασία κρατικών λειτουργών, οι οποίοι βεβαιώνουν ότι τα εμπορεύματα διακινήθηκαν κανονικά.

Οπως προκύπτει από τις έρευνες που εντόπισε η «Εφ.Συν.», οι ποσότητες των καπνικών προϊόντων φορτώνονται από τις ελεύθερες ζώνες λιμένων τρίτων χωρών της ανατολικής Μεσογείου με εικονικούς τελικούς προορισμούς ευρωπαϊκά λιμάνια χωρών εκτός Ε.Ε. ή λιμένες άλλων, τρίτων χωρών της Μεσογείου, τόσο σε εμπορευματοκιβώτια όσο και ως χύμα φορτίο σε φορτηγά πλοία.

Τα πλοία αυτά έχουν σημαίες ευκαιρίας, προκειμένου να αποφεύγουν τους ελέγχους που επιβάλλουν οι διεθνείς συμβάσεις και έτσι ελαχιστοποιούν τη ζημιά, εφόσον εντοπιστούν.

Παραμένουν στα διεθνή ύδατα και μεταφορτώνουν το λαθραίο εμπόρευμα σε μικρότερα σκάφη, είτε προσεγγίζοντας διάφορες περιοχές είτε εκφορτώνοντας το παράνομο φορτίο απευθείας σε φορτηγά οχήματα που αναμένουν στην ξηρά.

Περιοχές εκφόρτωσης είναι τα ανατολικά παράλια της Πελοποννήσου, τα Ιόνια Νησιά, η Κρήτη, η Ελευσίνα, ο Βόλος και η Θεσσαλονίκη.

Κυριότερες χώρες προέλευσης είναι η Ρωσία, η Κίνα, η Αίγυπτος, το Πακιστάν, όπως και οι χώρες της Βαλτικής.

Πρόκειται για την κύρια πτυχή του προβλήματος, αφού αυτού του είδους το λαθρεμπόριο (illicit whites) αντιπροσωπεύει το 70% των παράνομων τσιγάρων και το χειρότερο είναι πως δεν μπορεί να εντοπιστεί με τα προηγμένα συστήματα ιχνηλασιμότητας, αλλά απαιτείται η διασυνοριακή συνεργασία διωκτικών Αρχών, μέσω κοινών δράσεων και ανταλλαγής πληροφοριών.

Σύμφωνα με στοιχεία μελέτης του ιταλικού ινστιτούτου Transcrime για το λαθρεμπόριο στην Ανατολή Ευρώπη και τα Βαλκάνια (2015), η Ελλάδα μαζί με την Τουρκία είναι οι χώρες με το μεγαλύτερο ποσοστό διείσδυσης των illicit whites σε όλη την περιοχή.

Κατά την περίοδο 2010-2015, στην Ελλάδα υπήρχε αύξηση 50% αυτής της αγοράς, ενώ καταγράφηκε μείωση στις άλλες δύο κατηγορίες.

Από την πιο πρόσφατη έρευνα της KPMG (2016), οι ροές των φτηνών λευκών εξακολούθησαν να αποτελούν τη βασική πηγή παρανόμων τσιγάρων, συγκεντρώνοντας ποσοστό 44% του συνολικού όγκου του παράνομου εμπορίου.

Κυβερνητικές πρωτοβουλίες

Στις 26 Ιουνίου 2017, πραγματοποιήθηκαν τα εγκαίνια του Συντονιστικού Επιχειρησιακού Κέντρου (ΣΕΚ) για την πάταξη του λαθρεμπορίου στα καύσιμα, τα ποτά και τα τσιγάρα.

Πρόκειται για ένα μεικτό διυπηρεσιακό όργανο (τελωνεία, ΣΔΟΕ, ΑΑΔΕ, Οικονομική Αστυνομία, Λιμενικό, Γενική Γραμματεία Καταπολέμησης Διαφθοράς), που συστάθηκε με τον νόμο 4410/2016, το οποίο λειτουργεί ως συντονιστικό κέντρο μεταξύ των συναρμόδιων υπηρεσιών, για την αντιμετώπιση του λαθρεμπορίου προϊόντων που υπόκεινται σε ειδικό φόρο κατανάλωσης.

Παράλληλα, τροποποιήθηκε ο Εθνικός Τελωνειακός Κώδικας προς ενίσχυση της καταπολέμησης της παράνομης εμπορίας καπνού και βιομηχανοποιημένων καπνών.

Βασικές καινοτομίες του νόμου ήταν η καθιέρωση συστήματος αδειοδότησης σε κάθε στάδιο της εφοδιαστικής αλυσίδας των καπνικών προϊόντων, η δημιουργία μητρώου καπνικών προϊόντων, στο οποίο θα καταχωρούνται και θα παρακολουθούνται ηλεκτρονικά όλες οι σχετικές άδειες από το στάδιο της παραγωγής έως το τελικό σημείο λιανικής πώλησης, η υποχρέωση εφαρμογής μέτρων δέουσας επιμέλειας από τις καπνοβιομηχανίες, ενώ προβλέφθηκε σύστημα ιχνηλασιμότητας για όλα τα προϊόντα καπνού.

Βελτίωση

Σύμφωνα με τα στοιχεία της ΑΑΔΕ για το 2016, τα αποτελέσματα είναι σημαντικά βελτιωμένα σε σχέση με το 2015, καθώς ο αριθμός των ελέγχων αυξήθηκε κατά περίπου 40% και το ποσό βεβαίωσης αυξήθηκε κατά 125,4% (357,8 εκατομμύρια ευρώ το 2016, έναντι 158,7 μόνο εκατομμυρίων ευρώ το 2015, σύμφωνα με τα επικαιροποιημένα στοιχεία), ενώ οι κατασχέσεις τσιγάρων, που πραγματοποιήθηκαν από την Τελωνειακή Υπηρεσία, αυξήθηκαν το 2016 κατά 40% περίπου σε σχέση με το 2015.

Την ίδια ώρα, όμως, υπάρχει η κοινοτική Οδηγία 2014/40, η οποία αφορά και τα καπνικά προϊόντα.

Η οδηγία περιλαμβάνει θέματα όπως είναι η εισαγωγή μοναδιαίου ηλεκτρονικού κωδικού και πλέον είναι η σειρά των κρατών-μελών να προχωρήσουν στην εφαρμογή της σε συνεργασία με τη βιομηχανία.

Η χώρα πρέπει να δράσει άμεσα, γιατί, αν δεν συμμορφωθεί έως τον Μάιο του 2019 με τις αποφάσεις της Κομισιόν, θα απαγορευτεί η κυκλοφορία των νόμιμων καπνικών και, φυσικά, οι καταναλωτές θα στραφούν με ακόμα μεγαλύτερη ένταση στα λαθραία προϊόντα.

Ο λύκος και τα πρόβατα

Το μεγαλύτερο πρόβλημα, όμως, έγκειται στο γεγονός πως, τόσο σε ευρωπαϊκό όσο και σε ελληνικό επίπεδο, το βάρος στην καταπολέμηση του λαθρεμπορίου πέφτει πάντα στα λαθραία (contraband) και στα παραποιημένα (counterfeit) και όχι στα «παράνομα λευκά», που είναι η μεγαλύτερη πληγή.

Μόνο που σε αυτόν τον τομέα ενδεχομένως συμμετέχουν οι ίδιες οι καπνοβιομηχανίες.

Εξάλλου, ο «ελληνικός κόμβος» έχει μακρά παράδοση στην παροχή υλικοτεχνικής υποστήριξης για την εισαγωγή λαθραίων τσιγάρων από διεθνείς μάρκες στα Βαλκάνια από τις αρχές της δεκαετίας του 1990.

Αυτή η παράδοση κυμαίνεται από εισαγωγές με δασμολογική ατέλεια έως εξ ολοκλήρου παράνομες μεθόδους, όπως η μεταφορά μέσω πλοίων.

Ο ελληνικός κόμβος έχει πανευρωπαϊκή σημασία, εφόσον εφοδιάζει τις μεγαλύτερες αγορές παράνομων τσιγάρων στην Ευρώπη: το Ηνωμένο Βασίλειο, την Ολλανδία, τη Γερμανία και τα κράτη της Κεντρικής Ευρώπης.

Πράγματι το σύστημα ιχνηλασιμότητας έμενε μετέωρο επί χρόνια, οι συνεχόμενες αυξήσεις του ΦΠΑ στράγγιξαν τον κλάδο σε μια χώρα όπου, λόγω της ιδιαίτερης μορφολογίας και του γεωγραφικού σημείου της, άλλοτε μετατρέπεται σε χώρα-transit για τον παράνομο καπνό και άλλοτε σε χώρα-προορισμό του λαθρεμπορίου.

Οταν ρωτήσαμε στέλεχος μεγάλης καπνοβιομηχανίας για το αν υπάρχει τρόπος με τις νέες κοινοτικές οδηγίες και το σύστημα ιχνηλασιμότητας να αντιμετωπιστεί οριστικά το ενδεχόμενο λαθρεμπόριο από τις ίδιες τις εταιρείες, η απάντησή που λάβαμε ήταν αρνητική.

Τα σκάνερ άργησαν 14 χρόνια

Το σύστημα ιχνηλασιμότητας και τα περίφημα scanners X-Ray (αυτοκινούμενα συστήματα ελέγχου για τον έλεγχο εμπορευματοκιβωτίων) βρίσκονται πάντα στο επίκεντρο της κουβέντας.

Σε αυτόν τον τομέα, η Ελλάδα έχει δείξει εγκληματική ολιγωρία, καθώς, παρότι η συζήτηση για την αναγκαιότητα προμήθειάς τους ξεκίνησε το 2004, μέχρι πρόσφατα υπήρχαν μόλις δύο για όλα τα τελωνεία και αυτά αποτελούσαν δωρεά καπνοβιομηχανίας.

Πλέον η Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσίων Εσόδων διαθέτει πέντε σκάνερ, ενώ μέχρι το 2020 προγραμματίζεται η προμήθεια άλλων δώδεκα.

Τέσσερα σκάνερ έχουν ήδη τοποθετηθεί και λειτουργούν σε σημαντικά τελωνεία της Β. Ελλάδος.

Μέχρι σήμερα έχουν κατασχεθεί περίπου 96 εκατομμύρια τεμάχια λαθραίων τσιγάρων, μόνο με βάση διενεργηθέντες ελέγχους από τα σκάνερ, των οποίων οι διαφυγόντες δασμοί υπερβαίνουν τα 18 εκατ. ευρώ.

«Ενα σκάνερ έχει κόστος 1 εκατομμύριο ευρώ. Εάν το κράτος προμηθευτεί, για παράδειγμα, 50, αυτά θα κοστίσουν 50 εκατομμύρια ευρώ. Είναι μια δαπάνη, όμως το ποσό που χάνεται από τα κρατικά έσοδα λόγω λαθρεμπορίου φτάνει το 1 δισ. ευρώ. Κάποιος άλλος μπορεί να πει ότι το ποσό είναι 600 ή 500 εκατομμύρια ευρώ. Αναφέρομαι μόνο στα καπνικά προϊόντα και όχι στο παρεμπόριο άλλων αγαθών που χάνονται τα δεκαπλάσια ποσά», ανέφερε ο Κώστας Ιακώβου, πρόεδρος της Ενωσης Καπνοπωλών, Ψιλικών και Ενοικιαστών Περιπτέρων Μακεδονίας, στο πλαίσιο του 2ου φόρουμ για το λαθρεμπόριο, πριν από μερικές εβδομάδες.

Οι φορείς επισημαίνουν, όμως, ότι είναι σημαντικό να μην ανέβει το κόστος των καπνικών προϊόντων με το σύστημα της ιχνηλασιμότητας.

Αξίζει να σημειωθεί πως μέλη του Επαγγελματικού Επιμελητηρίου Θεσσαλονίκης έχουν προτείνει, ακόμα, να επιβάλλεται πρόστιμο στον καταναλωτή ο οποίος έχει πάνω του λαθραία προϊόντα.

Οι συνήθεις ύποπτοι

Τα τελευταία χρόνια, στην περιοχή γύρω από το ελληνικό Κοινοβούλιο μέχρι και την Ομόνοια, τα παράνομα τσιγάρα πωλούνται περίπου 12 ευρώ η κούτα.

Επιπλέον, κάποιοι τοπικοί καλλιεργητές καπνού πωλούν χύμα αφορολόγητα φύλλα καπνού, απευθείας στους καταναλωτές ακόμη και μέσω διαδικτύου, για 25 ευρώ το κιλό (πηγή Bloomberg).

Στη Θεσσαλονίκη, επίσης, υπάρχουν εκατοντάδες μικροπωλητές που πουλάνε τα παράνομα τσιγάρα στο Καπάνι και στην Πλατεία Αριστοτέλους, ακόμα και δίπλα στο κτίριο του Εμπορικού Επιμελητηρίου.

(ΠΗΓΗ : http://www.efsyn.gr/arthro/o-kapnos-poy-pnigei-tin-oikonomia)

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *