Όταν το συναίσθημα τροφοδοτεί την κάλπη

Οργή, θυμός, θλίψη, φόβος, ελπίδα επηρεάζουν θετικά ή αρνητικά τις εκάστοτε κομματικές προτιμήσεις μας. Από τον Αριστοτέλη μέχρι τις σύγχρονες σχολές κοινωνιολογίας η συγκίνηση μελετάται ως καθοριστικός παράγοντας της πολιτικής δράσης. Η «Εφ.Συν.» ανιχνεύει τη συναισθηματική διάσταση της ψήφου μέσα από τις διαπιστώσεις καταξιωμένων επιστημόνων.

Μπορεί στην Ελλάδα οι εκλογές του 2015 να χαρακτηρίστηκαν «αναμέτρηση του φόβου με την ελπίδα», ωστόσο δεν υπάρχει εκλογική διαδικασία στην οποία οι πολίτες να μην προσέρχονται (και) έμπλεοι συναισθημάτων. Και μπορεί μόλις το 1984 η Aμερικανική Ενωση Κοινωνιολογίας να καθιέρωσε τον όρο «Κοινωνιολογία των συγκινήσεων», ωστόσο η συγκίνηση ως κινητήρια δύναμη της πολιτικής δράσης μελετάται ήδη από τον Αριστοτέλη.

Τώρα πια διαθέτουμε πλήθος ερευνών που δείχνουν πως τα συναισθήματα επηρεάζουν την πολιτική επιλογή μας. Ειδικά σε ταραγμένες περιόδους το συναίσθημα γίνεται καθοριστικός παράγοντας και μας επηρεάζει όσο πιο μεγάλη και κοντινή είναι η απειλή την οποία θεωρούμε ότι αντιμετωπίζουμε. Ειδικότερα στην Ελλάδα που, όπως απεικονίζεται σε πολλές έρευνες από το 2010, οι πολίτες ζουν σε συνθήκες αγωνίας, άγχους και απαισιοδοξίας, το συναίσθημα γίνεται ακόμα πιο έντονο – έως καθοριστικό. Κι επομένως τόσο πιο έντονη η αναζήτηση του κόμματος ή του ηγέτη που θα προσφέρει αισιοδοξία και ελπίδα.

Το 2015 ο πρόεδρος του Εθνικού Κέντρου Κοινωνικών Ερευνών (ΕΚΚΕ) Νίκος Δεμερτζής και η ψυχολόγος Μπετίνα Ντάβου -και οι δύο καθηγητές του Πανεπιστημίου Αθηνών- παρουσίασαν τρεις διαφορετικές μελέτες για τα συναισθήματα και την οικονομική κρίση. Οι ερευνητές χώρισαν 160 ανθρώπους 18-25 ετών σε δύο ομάδες (πειράματος και ελέγχου) και χρησιμοποιώντας λογισμικό καταγραφής συναισθημάτων τούς έδειξαν 206 εικόνες από την καθημερινότητα πριν και μετά την οικονομική κρίση.

Ανάμεσα στα ευρήματα ήταν ότι οι άντρες εμφάνισαν σχετικά μεγαλύτερη διάθεση δράσης από τις γυναίκες και οι νεότεροι σε ηλικία μεγαλύτερη απαισιοδοξία από τους μεγαλύτερους. Οι πιο ώριμοι σε ηλικία έδειξαν μεγαλύτερη ικανότητα αντιμετώπισης των αντιξοοτήτων της κρίσης.

Ενοχοποίηση πολιτών

To βασικό συμπέρασμα της δεύτερης μελέτης ήταν ότι η ρηχή προσέγγιση της κρίσης από πολιτικούς και ΜΜΕ επέτεινε τα συναισθήματα θλίψης και φόβου και υποβοήθησε την ενοχοποίηση των ίδιων των πολιτών, αντί να φωτίζει τις δομικές αδυναμίες της οικονομίας. Στην τρίτη έρευνα δύο ομάδες αντρών και γυναικών ηλικίας 25-54 ετών, από όλα τα κοινωνικά στρώματα, επιβεβαίωσαν ότι η απομόνωση επέτεινε τα αρνητικά συναισθήματα.

Σε ένα τέτοιο «συναισθηματικό κλίμα» μετρήθηκαν (και) επικοινωνιακά οι δύο καμπάνιες των κομμάτων εξουσίας και σε τρεις εκλογικές αναμετρήσεις η ελπίδα κέρδισε κατά κράτος και μάλιστα σε συνθήκες που από πανεπιστημιακούς χαρακτηρίστηκαν «τακτικές ψυχολογικού πολέμου πρωτοφανείς για καιρό ειρήνης» (Πλειός, 2015). Τεσσεράμισι χρόνια μετά οι ψηφοφόροι εξακολουθούν να αναζητούν την ελπίδα, μόνο που -τουλάχιστον στις ευρωεκλογές- φάνηκε ότι την αναζητούν σε άλλον φορέα.

Η Prorata, σε έρευνα που παρουσίασε στις 21 Μαΐου, επιχείρησε να ανιχνεύσει τη συναισθηματική διάσταση της ψήφου: «Τι θα νιώσετε αν η Ν.Δ. βγει πρώτο κόμμα στις επερχόμενες (σ.σ. τότε) ευρωεκλογές» και αντίστοιχα «Τι θα νιώσετε αν ο ΣΥΡΙΖΑ βγει πρώτο κόμμα στις επερχόμενες ευρωεκλογές». To 40% των συμμετασχόντων δήλωσε πως θα νιώσει κάποιο θετικό συναίσθημα (ελπίδα, ικανοποίηση ή ανακούφιση) αν η Ν.Δ. είναι τελικά πρώτο κόμμα, ενώ το 35% δήλωσε πως θα νιώσει κάποιο θετικό συναίσθημα αν ο ΣΥΡΙΖΑ κερδίσει τις εκλογές.

Το κυρίαρχο συναίσθημα σε μια πιθανή νίκη του ΣΥΡΙΖΑ είναι η ικανοποίηση (15%), ενώ σε μια πιθανή νίκη της Ν.Δ. είναι η ελπίδα (21%). Επίσης ο θυμός για μια εκλογική νίκη του ΣΥΡΙΖΑ θα φτάσει το 13%, ενώ για μια αντίστοιχη της Ν.Δ. το 6%. Οι εκλογές της 7ης Ιουλίου θα δείξουν ποιο κόμμα θα αναλάβει να διαχειριστεί όντως τις ελπίδες και τους φόβους μας για την επόμενη μέρα.

(ΠΗΓΗ : https://www.efsyn.gr/politiki/200770_otan-synaisthima-trofodotei-tin-kalpi  )